Freinetonderwijs

Participatie als onderdeel van het dagelijkse leren

Het Freinetonderwijs is een onderwijsvisie die werd ontwikkeld door de Franse pedagoog Célestin Freinet en waarin samenwerking, zelfstandigheid en participatie centraal staan. Binnen het Freinetonderwijs vormt leerlingenparticipatie geen afzonderlijke activiteit, maar een fundamenteel onderdeel van de pedagogische visie. Leerlingen worden niet enkel betrokken bij beslissingen over de klaswerking, maar krijgen ook een actieve rol binnen hun eigen leerproces. Hun vragen, interesses, ideeën en ervaringen vormen regelmatig het vertrekpunt van het leren. Via klasraden, projectwerk en onderzoeksvragen worden leerlingen gestimuleerd om mee richting te geven aan activiteiten, projecten en leerinhouden. Participatie wordt hierdoor geen extra opdracht, maar een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijkse klasleven.

Wat maakt freinetonderwijs bijzonder? 

Waar leerlingenparticipatie in veel scholen zichtbaar wordt tijdens specifieke activiteiten of overlegmomenten, vormt participatie binnen het Freinetonderwijs een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijkse klasleven. Leerlingen worden niet enkel gehoord wanneer er beslissingen genomen moeten worden, maar krijgen dagelijks ruimte om keuzes te maken, vragen te stellen, initiatief te nemen en verantwoordelijkheid op te nemen binnen hun eigen leerproces. Hierdoor wordt participatie geen afzonderlijke werkvorm, maar een manier van leren en samenleven binnen de klas.

Participatie binnen de dagelijkse klaswerking

De klasraad

Een van de bekendste participatievormen binnen het Freinetonderwijs is de klasraad.

Tijdens deze overlegmomenten krijgen leerlingen de kans om:

  • ideeën aan te brengen
  • voorstellen te formuleren
  • problemen bespreekbaar te maken
  • samen oplossingen te zoeken
  • beslissingen te nemen die betrekking hebben op de klaswerking

De klasraad stimuleert leerlingen om verantwoordelijkheid op te nemen voor hun klasomgeving en leert hen luisteren naar verschillende standpunten.

Onderzoeksvragen van leerlingen

Binnen het Freinetonderwijs vertrekken leeractiviteiten vaak vanuit vragen die leven bij leerlingen. Wanneer leerlingen nieuwsgierig zijn naar een bepaald onderwerp, krijgen zij de kans om deze vraag verder te onderzoeken.

Voorbeelden

  • Waarom verandert het weer?
  • Hoe ontstaat een vulkaan?
  • Waarom slapen dieren in de winter?

Door leerlingen actief te betrekken bij de keuze van onderzoeksvragen sluit het leren beter aan bij hun leefwereld en interesses.

Eigen werktijk

Daarnaast krijgen leerlingen binnen het Freinetonderwijs regelmatig de kans om zelfstandig aan de slag te gaan tijdens momenten van eigen werktijd. Tijdens deze werkmomenten leren leerlingen niet alleen zelfstandig werken, maar ook keuzes maken, plannen en verantwoordelijkheid opnemen voor hun eigen leerproces. Afhankelijk van de leeftijd en de klascontext krijgen leerlingen inspraak in de volgorde waarin zij taken uitvoeren, de manier waarop zij hun werk aanpakken en de doelen waaraan zij willen werken. 

Voorbeeld: Tijdens de eigen werktijd kiezen leerlingen zelf aan welke opdrachten zij eerst werken. Ze leren hun werk plannen, prioriteiten stellen en inschatten hoeveel tijd ze nodig hebben om een taak af te werken.

Vrije teksten

Een andere kenmerkende praktijk binnen het Freinetonderwijs is het werken met vrije teksten. Hierbij krijgen leerlingen de ruimte om te schrijven over onderwerpen die voor hen persoonlijk betekenisvol zijn. In plaats van steeds te vertrekken vanuit een opgelegd onderwerp, schrijven leerlingen over ervaringen, interesses, gebeurtenissen of vragen die hen bezighouden. Hun eigen leefwereld vormt hierbij het vertrekpunt. De geschreven teksten kunnen vervolgens gebruikt worden tijdens klasgesprekken, voorleesmomenten, taalactiviteiten of publicaties binnen de klas.

Voorbeeld: Een leerling schrijft over een voetbalwedstrijd die hij in het weekend speelde, terwijl een andere leerling vertelt over een bijzondere gebeurtenis tijdens een familiefeest. Beide teksten vertrekken vanuit een persoonlijke ervaring die voor de leerling betekenisvol is.

Inspiratie voor uw eigen klas

Het Freinetonderwijs toont aan dat leerlingenparticipatie niet noodzakelijk vraagt om grote projecten of uitgebreide structuren.

Vaak ontstaat betekenisvolle participatie wanneer leerlingen dagelijks ervaren dat hun ideeën, vragen en ervaringen een plaats krijgen binnen het klasgebeuren.

De kracht zit daarbij niet in één specifieke werkvorm, maar in een schoolcultuur waarin leerlingen beschouwd worden als actieve partners binnen hun eigen leerproces.

Bronnen en referenties

  • Freinet, C. (2006). Pedagogische principes: Een praktijkcode voor freinetwerkers (Oorspronkelijke werk gepubliceerd in 1964). Vakgroep Pedagogiek Universiteit Gent; Freinetbeweging.

  • Freinettechnieken | www.deklimboom.be. (z.d.). https://deklimboom.be/node/38 

*De foto's op deze pagina werden gemaakt tijdens een observatiestage in de basisschool De Beverboom te Anderlecht.